Współczesna Katedra Geografii Fizycznej wywodzi się z tradycji geografii regionalnej kształtowanej w Uniwersytecie Łódzkim przez prof. dr. Mieczysława Dorywalskiego.

Pierwszy nurt działalności Profesora powstał we współpracy z Profesorem S. Pawłowskim nad mapą utworów czwartorzędowych południowego Polesia 1:300 000 (1934). Kontynuacja tych zainteresowań znajduje wyraz w kilku publikacjach o tematyce geomorfologicznej (Przykład mapy morfodynamicznej, 1958; Z zagadnień współczesnego kształtowania rzeźby niżowej, 1970). Drugim i zasadniczym nurtem badawczym ówczesnego Zakładu Geografii Regionalnej były publikacje Profesora poświęcone Afryce, np. "Afryka - przegląd ogólny kontynentu" (Geografia Powszechna t.IV, 1967) oraz "Afryka środkowa, Afryka Wschodnia, Afryka Południowa". Profesor opublikował obszerne teksty w "Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN" (1962) np. Amazonka, Ameryka Północna, Ameryka Południowa i Europa (1964). W wielu tomach WEP znajduje się kilkaset haseł z zakresu geografii fizycznej świata Jego autorstwa.

Doc. dr hab. Julia Kolasińska zajmowała się badaniami geomorfologii peryglacjalnej. Spośród jej dorobku tytułem przykładu wymienić należy prace: "Genetyczne typy struktur strefy czynnej zmarzliny" (1962), "Niektóre formy krasu termicznego w Centralnej Jakucji" (1970), "Morfogenetyczne objawy mroźnego klimatu na Półwyspie Kolskim" (1972).

Obie wymienione osoby prowadziły wykłady z geografii regionalnej świata, co było znakomitym powiązaniem obu sfer działalności naukowej i dydaktycznej. Cennego doświadczenia nabywali asystenci prowadzący ćwiczenia z tej tematyki.

W 1975 roku Zakład uzyskał nową nazwę Geografii Fizycznej Regionalnej, kierownikiem tej placówki został wówczas doc. dr hab.Tadeusz Krzemiński. Tematyka badawcza kształtowana wspólnie z adiunktami dr Grażyną Bezkowską, dr. Władysławem Balińskim, dr. Stanisławem Krysiakiem, dr Anną Majchrowską, dr Elżbietą Papińską i asystentami mgr Barbarą Lenartowicz i mgr. Januszem Pietruszewskim była odzwierciedleniem indywidualnych rodowodów naukowych tych osób. Z upływem czasu zmierzano do kształtowania nowych kierunków badawczych.

Profesor dr hab. Tadeusz Krzemiński, kierownik Katedry w latach 1975-1996, rozwinął kompleksowe badania środowiska geograficznego Polski środkowej, a dr Grażyna Bezkowska zainicjowała ilościowe analizy związków między komponentami środowiska. W ten sposób powstał w Uniwersytecie Łódzkim, jako jeden z pierwszych w Polsce, ośrodek kompleksowej geografii fizycznej, zajmujący się badaniem struktury i dynamiki krajobrazu, rekonstrukcją jego zmian w przeszłości oraz oceną przekształceń pod wpływem antropopresji. 
Spośród publikacji rodowodowych można wymienić następujące prace:

  • T. Krzemińskiego: "Mapa Hydrograficzna Polski 1:50 000 ark. Strękowa Góra z Objaśnieniami" (1962); "Przełom doliny Warty przez Wyżynę Wieluńską" (1965); "Geneza młodoplejstoceńskiej rzeźby glacjalnej w dorzeczu środkowej Warty" (1974);
  • W. Balińskiego - "Współczesne problemy obszarów suchych i półsuchych Afryki Północnej"(1971); "Klimat i bioklimat Krynicy" (1974); "Cyrkulacja monsunowa południowej Azji" (1980); G. Bezkowskiej - "Doliny systemu rzeki Tarangire" (1988); "Obszar chroniony Ngoro-ngoro" (1988);
  • S. Krysiaka - "Międzydobowa zmienność temperatury powietrza w Łodzi w latach 1959-1978" (1990).

W 1996 roku po osiągnięciu wieku emerytalnego przez Prof. dr hab. T. Krzemińskiego, kierownictwo Katedry objął Prof. dr hab.Krzysztof Kożuchowski. Od 1997 roku podjęto w Katedrze badania w zakresie klimatologii i bioklimatologii, w tym m. in. analizy współczesnych zmian klimatycznych. Te nurty badawcze reprezentują także dr hab. Jan Degirmendžić, dr Żaneta Papiernik, a ostatnio także dr Marek Walisch.

Od 1999 r. - po zmianach organizacyjnych - w Katedrze rozszerzono problematykę badawczą o zagadnienia wchodzące w zakres gleboznawstwa i paleopedologii. Rozwijają je w głównej mierze: Prof. dr hab. Stanisław Laskowski, dr hab. Barbara Manikowska prof. UŁ, dr Anna Trawczyńska, dr Wojciech Tołoczko oraz dr Arkadiusz Niewiadomski.

W 1999 r. utworzono w ramach Katedry Geografii Fizycznej dwa Zakłady - Zakład Dynamiki Środowiska i Bioklimatologii oraz Zakład Gleboznawstwa i Geoekologii, który funkcjonuje od 2008 roku jako Pracownia Gleboznawstwa i Geoekologii.

30 września 2010 r. Prof. Krzysztof Kożuchowski - dotychczasowy kierownik Katedry - odszedł do pracy w Instytucie Nauk Leśnych w Filii UŁ w Tomaszowie Mazowieckim. Od 1 listopada 2010 roku kierownictwo jednostki powierzono dr hab. Zbigniewowi Rdzanemu prof. UŁ, do 2010 roku adiunktowi w Zakładzie Geomorfologii UŁ.

W dn. 24.01.2012 r. dr Jan Degirmendžić dołączył do grona samodzielnych pracowników naukowych naszego wydziału otrzymując stopień doktora habilitowanego.

Od dn. 1 października 2012 r. do składu osobowego Katedry dołączył mgr Aleksander Szmidt, który 27.11.2012 r. obronił pracę doktorską pt. Wpływ podłoża na rzeźbę i osady czwartorzędu na obszarze województwa łódzkiego w świetle wybranych metod GIS. Promotorem pracy był dr hab. Zbigniew Rdzany.

Obecny stan organizacyjny Katedry Czytelnik znajdzie na stronie poświęconej jej pracownikom.

Wśród głównych kierunków badań w okresie po 1999 r. można wymienić następujące:

  1. Znaczenie współczesnych fluktuacji klimatycznych w kształtowaniu się warunków ekologicznych Polski.
  2. Struktura, typologia i funkcjonowanie epigeosfery.
  3. Rekonstrukcja przemian środowiska geograficznego spowodowanych antropopresją. Prognozy kształtowania środowiska.
  4. Charakterystyki wybranych obszarów i monografie fizycznogeograficzne.
  5. Inne badania na pograniczu z pokrewnymi dziedzinami nauk np. udział w opracowaniu "Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski".
  6. Analizy wpływu podłoża na osady i formy rzeźby współczesnej.
  7. Rekonstrukcje paleogeograficzne, m.in. przebiegu zlodowacenia warty na terenie Polski Środkowej.

Odzwierciedleniem tych nurtów badawczych są wymienione przykładowo publikacje:

    ad.1. Temperatura powietrza w Warszawie - niektóre aspekty zmienności w okresie 1779-1988. (K. Kożuchowski, 1994), The air temperature in Crakow from 1826 to 1990: persistence, fluctuations and urban effect (K. Kożuchowski, J. Wibig, J. Trepińska, 1994), Contemporary changes of Baltic sea ice (K. Kożuchowski, J. Girjatowicz, 1995), Współczesne zmiany klimatyczne w Polsce na tle zmian globalnych. (K. Kożuchowski, 1996).
    ad.2. Struktura i typy geokompleksów środkowej części Niziny Południowowielkopolskiej (G. Bezkowska, 1986), Geokompleksy kotliny zapadliskowej obszaru sawannowego Afryki Wschodniej w świetle obserwacji z Rezerwatu Mkomazi w Tanzanii (G. Bezkowska, 1986), Struktura jednostek regionalnych centralnej części Nizin środkowopolskich (G. Bezkowska, 1998), Mapa typów krajobrazu naturalnego Polski 1:500 000 ark. Kraków (W. Baliński, 1984), Typy geokompleksów abiotycznych i kierunki ich użytkowania w środkowej części dorzecza Pilicy (S. Krysiak, 1996). 
    ad.3. Przemiany niektórych składników środowiska geograficznego województwa piotrkowskiego w świetle źródeł kartograficznych (T. Krzemiński, M. Nowakowski, 1980), Rola wód podziemnych i powierzchniowych w modyfikacji krajobrazu naturalnego Łęczycy (T. Krzemiński, 1986), Kierunki kształtowania środowiska Polski (T. Krzemiński, 1986), Wpływ antropopresji na przemiany środowiska geograficznego województwa łódzkiego (w granicach z lat 1975-1998)(E. Papińska, 2001), Wpływ antropopresji na przemiany środowiska przyrodniczego zachodniej części województwa łódzkiego (A. Majchrowska, 2002). 
    ad.4. Środowisko geograficzne województwa łódzkiego jako tło działalności gospodarczej (T. Krzemiński, 1970), Przyrodnicze podstawy rozwoju Łodzi (T. Krzemiński, 1974), Środowisko przyrodnicze Inowłodza (W. Baliński, 1984), Geograficzne tło terytorialnego rozwoju Zgierza (T. Krzemiński, G. Bezkowska, 1985), Geneza i walory użytkowe środowiska przyrodniczego Sulejowa (S. Krysiak, 1989), Środowisko przyrodnicze okolic Przedborza (S. Krysiak, 1991). 
    ad.5. Województwo łódzkie, przewodnik (T. Krzemiński, 1972 - część fizycznogeograficzna i redakcja całości), Powiązania form dolinnych Środkowej Polski z obiegiem wody w małych zlewniach (T. Krzemiński, 1989), Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski 1:50 000 - opublikowano następujące arkusze z tekstami objaśniającym: Zelów (W. Baliński, H. Gawlik, 1985), Widawa (T. Krzemiński, G. Bezkowska, 1984), Lutomiersk (W. Baliński, 1990), Zduńska Wola (G. Bezkowska,1992), Przyrodnicze tło działalności człowieka w okolicach Burzenina (G. Bezkowska,1992), Geneza i ewolucja przewodnich rysów rzeźby środkowej części Wysoczyzny Łaskiej (W. Baliński, 1992), Podział regionalny i nazewnictwo geograficzne obszaru środkowej Polski, Geneza i ewolucja rzeźby, Zarys rozwoju paleogeograficznego obszaru środkowej Polski (T. Krzemiński, E. Papińska, 1993). 

Pełniejszy wykaz publikacji przedstawiono w oddzielnej zakładce.

Współczesne kierunki działalności naukowej w Katedrze Geografii Fizycznej reprezentują geoekologię, geomorfologię, gleboznawstwo, ekofizjografię i bioklimatologię; ich celem jest m.in. określenie struktury i dynamiki krajobrazu, rekonstrukcja i prognoza jego przemian w związku z działalnością człowieka, ocena środowiska geograficznego dla różnych form gospodarki oraz szczegółowe badanie relacji człowiek - środowisko (m.in. bioklimatologia). Wyniki prowadzonych w ostatnich latach badań zawarte są w publikacjach zestawionych na podstronie internetowej Katedry Geografii Fizycznej. Kilka prac jest efektem pobytu stażowego dr Jana Degirmendžića w National Oceanic and Atmospheric Administration (USA) w ramach stypendium fundacji Fulbrighta.

Prace badawcze finansowane były z różnych źródeł, głównie ze środków na badania własne Katedry, ale także z grantów Urzędu Miasta Łodzi i Komitetu Badań Naukowych. Zrealizowane ważniejsze projekty w ostatnich latach:

  • "Paranaturalne elementy krajobrazu peryferyjnej strefy miasta Łodzi i jego otoczenia na tle prognozowanych zamierzeń inwestycyjnych" - w latach 1997-99 - projekt finansowany przez Urząd Miasta Łodzi
  • "Pory roku w Polsce: sezonowe zmiany w środowisku a wieloletnie tendencje klimatyczne" - w latach 1999-2000 - projekt finansowany przez Komitet Badań Naukowych,
  • "Skala, uwarunkowania i perspektywy współczesnych zmian klimatu Polski" - w latach 2002-2004 - projekt finansowany przez Komitet Badań Naukowych.
  • Temat 6: "The influence of Extreme Phenomena on the Natural Environment and Human living Conditions" projektu "Extreme meteorological and hydrological events in Poland" - w latach 2004-2008 - finansowanego również przez Komitet Badań Naukowych.

    Obecnie są realizowane dwa projekty naukowe, finansowane ze środków Narodowego Centrum Nauki:

    • Współczesne zmiany aktywności niżów śródziemnomorskich jako czynnik ryzyka ekstremalnych zdarzeń hydrometeorologicznych i zmian klimatycznych w Polsce (2010-2013); kierownik projektu Jan Degirmendžić
    • Ekologiczna rola odłogów stref otaczających parki krajobrazowe w województwie łódzkim (2011-2014); kierownik projektu Stanisław Krysiak

Wyrazem aktywności naukowej Katedry jest organizowanie ogólnopolskich konferencji. Zorganizowano następujące konferencje:
  • "Przemiany krajobrazu naturalnego Polski środkowej ", Łódź 30 - 31 maja 1997;
  • Seminarium geoekologiczne "Metody inwentaryzacji przyrodniczej", Łódź 27 - 28 listopad 1998;
  • "Zmiany i zmienność klimatu Polski i ich wpływ na gospodarkę, ekosystemy i człowieka", Łódź 4-6 listopada 1999;
  • "Park Krajobrazowy - i co dalej?", Załęcze Wielkie 20 - 22 września 2001.
  • Wydawnictwa pokonferencyjne są wartościowym przeglądem aktualnych zadań badawczych podejmowanych w różnych ośrodkach, stanowią trwały dorobek geoekologów i są wkładem Uniwersytetu Łódzkiego do rozwoju tej ważnej z praktycznego punktu widzenia dziedziny badań.

    Szerokie spektrum zainteresowań naukowych Katedry Geografii Fizycznej, ukształtowane w ponad 50-letnim okresie jej funkcjonowania, związane jest ściśle z działalnością dydaktyczną jednostki i jej pracowników.

    Od 1.10.2011 r. funkcjonuje w naszej jednostce nowa specjalność na studiach magisterskich geografii geoekologia z ekofizjografią. Prowadzone są dwa seminaria magisterskie (dr hab. Jan Degirmendžić, dr hab. Zbigniew Rdzany). Wśród wykładanych przedmiotów znajdują się m.in. geoekologia, ekofizjografia, geologia środowiskowa, geomorfologia stosowana, bio- i topoklimatologia, metody badań środowiska wodnego, metody badań gruntów i gleb, a także ćwiczenia terenowe, poświęcone m.in. zagadnieniom siedliskoznawstwa i fitosocjologii. Dokładniejsze dane o specjalizacji przedstawiono na stronie poświęconej dydaktyce.

    Pracownicy katedry kształcą także studentów na uzupełniających studiach magisterskich w zakresie specjalizacji monitoring i kształtowanie środowiska. Specjalizacja ta jest także pod opieką Katedry Badań Czwartorzędu oraz Katedry Hydrologii i Gospodarki Wodnej.

    Ponadto prowadzone są zajęcia kursowe z geoekologii, geografii regionalnej Polski i świata oraz z szeregu innych przedmiotów dla kierunków prowadzonych na Wydziale Nauk Geograficznych UŁ (stacjonarnych i zaocznych): geografiiturystyki i rekreacjigospodarki przestrzennejgeomonitoringu oraz kierunku ochrona środowiska (na Wydziale Biologii i Ochrony Środowiska). Od 1 października 2012 r. pracownicy Katedry bedą uczestniczyć w kształceniu studentów nowego kierunku studia regionalne (www.regio.geo.uni.lodz.pl).

    W naszej jednostce corocznie powstają nowe prace magisterskie i licencjackie. Do 2011 r. w Katedrze łącznie około 650 absolwentów uzyskało dyplom magistra geografii specjalizując się w zagadnieniach z zakresu geografii fizycznej i geoekologii. Pracownicy Katedry byli ponadto promotorami ponad 200 prac licencjackich od 2001 r.

    Kompetencje i kwalifikacje naszego absolwenta umożliwiają mu podjęcie pracy w pracowniach fizjograficznych, biurach urbanistycznych i planowania przestrzennego, w inspektoratach ochrony środowiska, w instytucjach zajmujących się ochroną przyrody i kształtowania środowiska, w organach administracji państwowej i samorządowej. Zdobyte wykształcenie pozwala absolwentom na kompetentny udział w przygotowaniach ekspertyz i opracowań fizjograficznych, stwarza możliwości tworzenia prognoz rozwojowych i formułowania opinii ekologicznych. Więcej informacji Czytelnik znajdzie w zakładce Dla studentów

    Należy podkreślić, że pracownicy naukowi Katedry aktywnie prowadzą różne formy działalności, popularyzujące wiedzę naukową. W ostatnich latach aktywność ta przejawia się w publikacjach, mediach, udziale w rozmaitych imprezach festiwalowych takich jak: Festiwal Nauki, Wielka Lekcja Geografii w ramach Explorers Festival, a także w opiece nad studenckimi kołami naukowymi (m.in. "Geoholicy").

    *

    Przykłady aktualnej współpracy naukowej

    Seminarium polsko-słowackie - 15 maja 2013 r.

    Dnia 15 maja 2013 r. w Katedrze Geografii Fizycznej miało miejsce seminarium polsko-słowackie z udziałem pracowników, doktorantów i studentów poświęcone ekologii krajobrazu, które prowadziły Prof. RNDr. Mária Kozová, Csc. oraz RNDr. Eva Pauditšová, PhD.
    (Wydział Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Komeńskiego w Bratysławie)

     

    (fot. S. Krysiak)

    (fot. Eva Pauditšová)

    *

    Od 1 października 2016 r. w strukturze katedry funkcjonują: Zakład Dynamiki Środowiska i Gleboznawstwa (Sub-Department of Environmental Dynamics and Soil Science) oraz Pracownia Geoekologii (Labolatory of Geoecology).

    Skład osobowy Katedry tworzy obecnie zespół dziewięciu pracowników naukowo-dydaktycznych, dydaktycznych i naukowo-technicznych: dr hab. Jan Degirmendžić prof. UŁ, mgr Małgorzata Frydrych (od 1 marca 2017), dr Stanisław Krysiak, dr Anna Majchrowska, dr Elżbieta Papińska,
    dr hab. Zbigniew Rdzany prof. UŁ, mgr Aleksandra Retkiewicz, dr Aleksander Szmidt i dr Wojciech Tołoczko.