• Link do sylabusa przedmiotu na USOSweb

Planowany termin egzaminu poprawkowego: 10.02.2016 o godz. 9.00 w sali 19N

Prowadzący:

wykład  (2015/16): dr hab. Zbigniew Rdzany prof. UŁ

ćwiczenia: dr Aleksander Szmidt

Zagadnienia egzaminacyjne z geomorfologii i ochrony powierzchni Ziemi dla I roku ochrony środowiska (2015/16)


  1. Geomorfologia jako nauka.
  2. Teorie naukowe o dużym znaczeniu dla rozwoju geomorfologii (teoria cyklu geograficznego, rozwoju stoku wg Davisa i Pencka, tektoniki płyt litosferycznych).
  3. Umiejętność analizowania (czytania) mapy topograficznej z punktu widzenia danych geomorfologicznych.
  4. Znajomość podstawowych sposobów prezentacji danych o rzeźbie terenu: mapa hipsometryczna, mapa geomorfologiczna, profil hipsometryczny form na podstawie mapy topograficznej (mapy izohips), blokdiagram.
  5. Wybrane ważne pojęcia, stosowane w geomorfologii: krzywa hipsograficzna, baza denudacyjna (absolutna, dolna i lokalna), profil równowagi, kąt naturalnego spoczynku, krętość rzeki, granica wiecznego śniegu, wieloletnia zmarzlina i in.
  6. Formy planetarne i ich związki z tektoniką płyt litosferycznych.
  7. Zróżnicowanie genetyczne i morfologiczne gór. Procesy uczestniczące w powstawaniu gór o budowie fałdowej. Typy genetyczne wyżyn i nizin – przykłady z różnych kontynentów.
  8. Główne formy dna oceanicznego i ich geneza: szelfy, stoki kontynentalne, podnóża kontynentalne, równiny abisalne, rowy oceaniczne, grzbiety i wyniesienia śródoceaniczne, gujoty, rafy koralowe (atole).
  9. Skutki morfologiczne wulkanizmu i plutonizmu oraz cechy ich rozmieszczenia na kuli ziemskiej. Związek wulkanizmu z tektoniką płyt.
  10. Ruchy izostatyczne (w tym glaciizostatyczne) i epejrogeniczne – charakter procesu, przyczyny i przykłady ruchów.
  11. Zróżnicowanie procesów wietrzeniowych. Skutki wietrzenia mechanicznego wywołane: odciążeniem, zmianami termicznymi, wilgotnościowymi i działaniem soli. Skutki wietrzenia chemicznego wywołane: hydrolizą, hydratacją, utlenianiem, redukcją, rozpuszczaniem i karbonatyzacją.
  12. Pokrywy zwietrzelinowe - związki z klimatem i litologią; typy, główne składniki. Pokrywy luźne oraz skorupy i lakier pustynny.
  13. Stok – definicja, podział wg kąta nachylenia i kształtu (profilu); zależność różnych sposobów użytkowania od nachylenia stoków.
  14. Skutki morfologiczne i sedymentologiczne ruchów mas: odpadanie, obrywy, osuwanie (osuwiska obrotowe i ślizgowe), spływy (w tym lawiny i suche spływy), spełzywanie i jego odmiany w różnych strefach klimatycznych.
  15. Sposoby ochrony stoków i stabilizacji materiału stokowego przed skutkami ruchów mas, zwłaszcza katastrofalnymi.
  16. Działalność wody na stokach: rozbryzg i spłukiwanie. Typy spłukiwania w zależności od części stoku; rozwój form tzw. erozji wąwozowej. Sposoby hamowania negatywnych skutków spłukiwania, w szczególności nadmiernego rozwoju wąwozów.
  17. Zróżnicowanie rzek w zależności od wielkości koryta, spadku podłużnego koryta, rozwinięcia koryta, reżimu; profile podłużne rzek a profil równowagi.
  18. Działalność rzeki: erozja, transport i akumulacja. Typy procesów erozyjnych i mechanizmy erozji fluwialnej. Rumowisko – jego składniki i sposoby ich przemieszczania się. Cechy osadów rzecznych; zróżnicowanie facjalne aluwiów w różnych typach rzek. Typy koryt rzecznych: rzeki jedno i wielokorytowe, w tym anastomozujące; rzeki proste, kręte, meandrujące i roztopowe. Typy teras rzecznych.
  19. Zróżnicowanie profili poprzecznych dolin: gardziel, jar/kanion, doliny wciosowe, doliny płaskodenne, doliny wciosowo-płaskodenne, doliny nieckowate. Typy przełomów rzecznych, mechanizm ich powstawania, przykłady.
  20. Rzeki o różnych typach rozwinięcia koryt: proste, meandrujące, roztokowe, anastomozujące; związki z reżimem hydrologicznym, zróżnicowaniem procesów sedymentacyjnych.
  21. Stożki napływowe i delty – sposób i warunki powstawania, struktura i morfologia.
  22. Powstawanie lodowców, główne typy lodowców, mechanizmy ruchu lodowca, procesy glacjalne i ich skutki morfologiczne: erozja (egzaracja, detersja, detrakcja); formy erozyjne i formy przekształcenia lodowcowego, transport materiału morenowego, glacjalna akumulacja bezpośrednia i pośrednia. Wieloznaczność pojęcia „morena”. Typy genetyczne osadów morenowych. Cechy osadów morenowych, glacifluwialnych i glacilimnicznych.
  23. Główne krajobrazy glacjalne. Rzeźba aktywnego lodowca transgredującego (moreny spiętrzone, drumliny, moreny żłobkowe). Rynny podlodowcowe: glacjalne, glacifluwialne oraz glacjalno-glacifluwialne. Deformacje glacitektoniczne. Rzeźba w obszarach deglacjacji arealnej (rzeźba martwego lodu - kemy i obniżenia wytopiskowe). Charakterystyczne formy deglacjacji frontalnej (np. moreny czołowe akumulacyjne). Ozy. Powodzie glacjalne (jökulhlaupy) i ich wpływ na środowisko przyrodnicze. Charakterystyczne cechy rzeźby polodowcowej (układy przestrzenne form, cechy morfometryczne) w obszarach różnych zlodowaceń plejstoceńskich.
  24. Wieloletnia zmarzlina – zasięg na kuli ziemskiej, odmiany, główne postacie lodu i związane z nimi struktury, formy i procesy: lód cementujący, żyłowy (szczelinowy), segregacyjny, iniekcyjny (pingo), ekstuzywny (nalodzie). Przejawy degradacji wieloletniej zmarzliny (formy termokrasowe - ałasy, zagłębienia po-pingo).
  25. Wybrane zjawiska peryglacjalne i ich przejawy w osadach i rzeźbie: kontrakcja termiczna (kliny lodowe, kliny piaszczyste), wymarzanie kamieni, soliflukcja polarna.
  26. Procesy eoliczne i formy eoliczne. Procesy niszczące: deflacja i korazja. Transport pyłów i piasków (trakcja, saltacja, suspensja). Akumulacja eoliczna – pokrywy lessowe, formy piaszczyste (mikroformy, np. riplemarki, cienie piaszczyste; mezoformy: barchany, wydmy: paraboliczne, podłużne, poprzeczne, złożone, np. gwiaździste; makroformy – np. wydmy typu draa). Metody ograniczania skutków procesów eolicznych na obszarach gospodarki rolnej i terenach osadniczych.
  27. Kras powierzchniowy i podziemny; przebieg krasowienia, typowe formy.
  28. Procesy morfotwórcze w różnych typach wybrzeży morskich i jeziornych. Główne typy form litoralnych.
  29. Formy antropogeniczne. Związek określonych rodzajów działalności ludzkiej w zakresie działań gospodarczych, militarnych, zwyczajów kulturowych oraz turystyki i rekreacji z typami form rzeźby.
  30. Ochrona prawna form rzeźby i krajobrazów geomorfologicznych na wybranych przykładach.